İnşaat sektörü; devasa makinelerin, yüksek temponun ve zorlu fiziksel şartların bir araya geldiği, hata payının sıfıra yakın olduğu bir çalışma alanıdır. İşverenler ve proje yöneticileri olarak projeyi zamanında ve bütçe dahilinde bitirme baskısı altında olduğunuzu biliyoruz. Ancak bu yoğun stres altında göz ardı edilen tek bir güvenlik önlemi, bir çalışanın hayatına ve projenizin geleceğine mal olabilir.
Global iş sağlığı ve güvenliği otoritelerinin "Fatal Four" (Ölümcül Dörtlü) olarak adlandırdığı ve inşaat sektöründeki can kayıplarının %60'ından fazlasına neden olan dört temel kaza türü vardır: Yüksekten düşme, nesnelerin çarpması, elektrik akımına kapılma ve sıkışma/ezilme. "Kaza geliyorum demez" anlayışı artık yasal ve vicdani olarak geçerliliğini yitirmiştir. Çünkü bu kazaların tamamı öngörülebilir ve önlenebilirdir. Ekşioğlu İş Güvenliği olarak hazırladığımız bu rehberde, şantiyelerinizde kol gezen bu "Ölümcül Dörtlü"yü nasıl etkisiz hale getirebileceğinizi inceliyoruz.
1. Yüksekten Düşme: Şantiyelerin Bir Numaralı Katili
İnşaat kazalarında ölümlerin yaklaşık üçte biri yüksekten düşme kaynaklıdır. Çatılar, iskeleler, asansör boşlukları, merdivenler ve vinç sepetleri en riskli bölgelerdir. Çoğu zaman "bir anlık denge kaybı" olarak açıklanmaya çalışılsa da, aslında asıl neden alınmayan tedbirlerdir.
Nasıl Önlenir?
- Toplu Koruma Önlemleri: Şaft boşlukları, asansör kenarları ve kat bitimleri standartlara uygun korkuluklar veya güvenlik ağları ile istisnasız kapatılmalıdır.
- Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Toplu korumanın sağlanamadığı alanlarda tam vücut emniyet kemerleri ve yaşam hatlarının kullanımı zorunludur. Ancak bu kemerleri sadece dağıtmak yetmez; çalışanların bunu nasıl kullanacağını bilmesi hayati önem taşır.
- Yetkinlik ve Eğitim: Yüksekte çalışacak her personelin yasal olarak geçerli Yüksekte Çalışma Eğitimi almış olması şarttır. Hangi iş kollarının bu kapsama girdiğini detaylıca görmek için Yüksekte Çalışma Belgesinin Zorunlu Olduğu İş Alanları sayfamızı inceleyebilirsiniz.
2. Çarpma ve Vurulma (Struck-by): Baretin Ötesindeki Tehlike
Bu kaza türü; yüksekten düşen bir aletin aşağıdaki işçiye çarpması, geri manevra yapan bir iş makinesinin çalışanı ezmesi veya vinçten kopan bir yükün savrulması şeklinde gerçekleşir. Sadece baret takmak, tonlarca ağırlıktaki bir malzemenin çarpmasına karşı yeterli bir koruma sağlamaz.
Nasıl Önlenir?
- Güvenli Bölgeler ve Barikatlar: Vinçlerin yük kaldırdığı veya ekskavatörlerin çalıştığı alanlar güvenlik şeritleriyle çevrilmeli ve bu alanlara yetkisiz personelin girişi kesinlikle yasaklanmalıdır.
- Görünürlük: İş makinelerinin kör noktaları çok geniştir. Sahadaki tüm personelin yüksek görünürlüklü (reflektörlü) yelekler giymesi ve araçlarda geri vites uyarı sinyallerinin aktif olması sağlanmalıdır.
- Malzeme Sabitleme: İskelelerde veya üst katlarda çalışan personelin kullandığı el aletleri (çekiç, pense vb.) bileklik kordonları ile sabitlenmeli, inşaat malzemeleri kenarlara yığılmamalıdır.
3. Elektrik Çarpmaları: Görünmez Tehdit
Şantiyelerdeki geçici elektrik panoları, su birikintileri içinden geçen uzatma kabloları ve yalıtımı bozulmuş el aletleri elektrik kazalarına davetiye çıkarır. Elektrik akımı gözle görülmediği için tehlikenin farkına ancak çarpılma anında varılır ve çoğu zaman sonuç ölümcüldür.
Nasıl Önlenir?
- Kaçak Akım Röleleri: Şantiyedeki ana ve tali elektrik panolarının tamamında endüstriyel tip kaçak akım röleleri çalışır durumda olmalıdır.
- Düzenli Ölçüm ve Kontroller: Elektrik tesisatının kurulumu ve düzenli denetimi yetkili mühendislerce yapılmalıdır. İşletmenizin yasal zorunluluğu olan Topraklama Ölçümü İç Tesisat Raporu mutlaka güncel tutulmalıdır.
- EKED (Etiketle-Kilitle-Emniyete Al-Dene): Bir makine veya panoda bakım yapılırken, enerjinin tamamen kesildiğinden ve başkası tarafından yanlışlıkla açılamayacağından emin olunmalıdır.
4. Sıkışma ve Ezilme (Caught-in/between): Dar Alanların Tuzağı
Bir işçinin göçük altında kalması, iki iş makinesi arasına sıkışması veya kıyafetini dönen bir makine aksamına kaptırması bu kategoriye girer. Özellikle temel ve kanal kazılarında yaşanan toprak kaymaları, en çok can kaybı yaşanan sıkışma vakalarıdır.
Nasıl Önlenir?
- İksa ve Şevlendirme: Belirli bir derinliğin üzerindeki tüm altyapı ve kanal kazılarında, toprak yapısına uygun iksa (destek) sistemleri kurulmalı veya kademeli kazı (şevlendirme) yapılmalıdır.
- Makine Koruyucuları: Testere, beton mikseri veya bükme makineleri gibi hareketli ve dönen aksama sahip ekipmanların güvenlik muhafazaları (kapakları) kesinlikle sökülmemelidir.
- Periyodik Mühendislik Kontrolleri: Şantiyede kullanılan kaldırma ve iletme ekipmanlarının güvenliği şansa bırakılamaz. Periyodik kontroller için Ölçüm ve Mühendislik hizmetlerimizden yararlanarak ekipmanlarınızın standartlara uygunluğunu tescilleyebilirsiniz.
Kriz Anında Doğru Müdahale Hayat Kurtarır
Ne kadar önlem alırsanız alın, sıfır risk diye bir şey yoktur. Olası bir kazada ambulans şantiyeye ulaşana kadar geçen o kritik dakikalarda yapılacak ilk müdahale, yaralının hayatta kalıp kalmayacağını belirler. Bu nedenle şantiye ekiplerinizde yeterli sayıda personelin Temel İlk Yardım Eğitimi ve olası göçük/yangın durumları için Arama Kurtarma ve Tahliye Eğitimi sertifikasına sahip olduğundan emin olmalısınız.
Ekşioğlu İş Güvenliği ile "Ölümcül Dörtlü"ye Karşı Güçlü Bir Kalkan Kurun
Şantiyenizdeki tehlikeleri kağıt üzerinde yönetmek mümkün değildir. Sürekli değişen şantiye dinamiklerinde A, B ve C sınıfı uzmanlarımızla aktif bir saha gözetimi sağlıyor, "Ölümcül Dörtlü"ye karşı proaktif önlemler alıyoruz. Profesyonel İş Güvenliği Uzmanlık Hizmeti ve geniş kapsamlı OSGB Hizmetleri ağımızla yasal sorumluluklarınızı üstleniyor, projelerinizin güvenle ve kesintisiz ilerlemesini sağlıyoruz.
Projelerinizdeki gizli riskleri tespit etmek ve müfettişler kapınızı çalmadan önce şantiyenizi yasal olarak tam korumaya almak için ücretsiz bir şantiye risk analizi organize etmemi ister misiniz? Detaylar ve keşif planlaması için İletişim sayfamız üzerinden ekibimize ulaşabilirsiniz.
