İnsan vücudu biyolojik olarak gündüz çalışmaya ve gece dinlenmeye programlanmıştır. Bu sirkadiyen ritmin dışına çıkılarak yapılan gece çalışmaları, hem fiziksel hem de psikolojik yıpranmayı beraberinde getirir. Tam da bu nedenle, İş Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) mevzuatı, gece vardiyasında çalışan işçileri korumak adına gündüz çalışmalarından çok daha katı kurallar ve yasal sınırlar belirlemiştir.
"Gündüz nasılsa gece de öyle çalışılır, sadece mesai saatleri farklı" düşüncesi, işverenlerin en sık düştüğü hukuki yanılgılardan biridir. Gece çalışmalarında sınırların aşılması veya gerekli İSG önlemlerinin alınmaması, işletmelere ağır idari para cezaları olarak geri dönerken, yaşanabilecek iş kazalarında işverenin kusur oranını zirveye taşır.
Ekşioğlu İş Güvenliği olarak, gece vardiyası düzenleyen işletmelerin 2026 yılı güncel mevzuatına göre dikkat etmesi gereken kritik kuralları ve yasal sınırları sizler için detaylandırdık.
Mevzuata Göre "Gece Çalışması" Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre "gece", en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her halde en fazla 11 saat süren gün dönemidir.
Bir çalışmanın "gece çalışması" sayılabilmesi için, mesainin yarısından fazlasının (örneğin 4 saatinin) bu 20.00 - 06.00 aralığına denk gelmesi yeterlidir. Eğer vardiya bu kapsama giriyorsa, yasanın gece çalışmaları için koyduğu tüm özel kısıtlamalar işletmeniz için devreye girmiş demektir.
Gece Çalışmalarında İşverenin 5 Temel Yasal Yükümlülüğü
Gece vardiyası planlarken, yasalara tam uyum sağlamak için şu temel kuralları asla göz ardı etmemelisiniz:
1. 7.5 Saat Kuralı ve Fazla Mesai Yasağı
İş kanununa göre gece çalışmalarında mesai süresi 7.5 saati geçemez. Gündüz vardiyasında çalışanın onayıyla fazla mesai yaptırılabilirken, gece çalışmalarında kural olarak fazla mesai yaptırılması yasaktır. (İstisna: Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, çalışanın yazılı onayı alınmak şartıyla 7.5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Ancak sanayi ve üretim sektörleri bu istisnanın dışındadır.)
2. Gece Çalışmasına Uygunluk Sağlık Raporları
Herkesin bünyesi gece çalışmaya uygun değildir. Gece vardiyasında çalıştırılacak personelin işe başlamadan önce mutlaka sağlık kontrolünden geçirilmesi ve İşe Giriş Sağlık Raporu üzerinden "gece çalışmasında sakınca yoktur" onayının alınması zorunludur. Ayrıca bu çalışanların periyodik muayeneleri, İş Yeri Hekimliği Hizmeti kapsamında gündüz çalışanlarına kıyasla çok daha sıkı ve düzenli aralıklarla (en geç 2 yılda bir) tekrarlanmalıdır.
3. Kimler Gece Çalıştırılamaz?
Yasal olarak bazı dezavantajlı grupların gece vardiyasında çalıştırılması kesinlikle yasaktır. Bu gruplar:
- 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler,
- Gebe çalışanlar (Gebeliğin doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar),
- Emziren anneler (Doğumdan sonraki 1 yıl boyunca, gerekirse doktor raporuyla bu süre 6 ay daha uzatılabilir).
4. Ortam Aydınlatması ve Termal Konfor
Güneş ışığının olmadığı saatlerde yapılan çalışmalarda, yetersiz aydınlatma iş kazalarının bir numaralı davetiyesidir. Çalışma alanlarındaki aydınlatma seviyesinin yasal standartları karşılayıp karşılamadığı yetkili kurumlarca belgelenmelidir. Gece saatlerinde düşen sıcaklıklar da dikkate alınarak termal konfor şartlarının sağlanması için Ortam Ölçümleri ve mühendislik kontrollerinin periyodik olarak yaptırılması yasal bir gerekliliktir.
5. Gece Vardiyasında Acil Durum Yönetimi
Gece vardiyalarında genellikle idari personel, İSG uzmanı veya üst düzey yöneticiler sahada olmaz. Çalışan sayısının az olduğu bu saatlerde yaşanabilecek bir yangın, kalp krizi veya iş kazasında müdahale edecek yetkin personelin eksikliği büyük bir risktir.
Bu nedenle, vardiya planlaması yapılırken, gece ekibinin içinde mutlaka yasal sayıyı karşılayacak oranda Temel İlk Yardım Eğitimi almış sertifikalı personel ile yangın ve tahliye konusunda İş Yeri Afet ve Acil Durum Planlama Eğitimi almış destek elemanlarının bulundurulması zorunludur.
Denetimlerde Gözden Kaçan Bir Detay: Posta (Vardiya) Değişimleri
Müfettiş denetimlerinde en çok ceza yazılan konulardan biri de vardiya dönüşümleridir. Gece vardiyasında çalışan bir personeli, dinlenme süresi tanımadan hemen ertesi gün gündüz vardiyasına geçiremezsiniz. Gece postasında çalışan işçilerin, en fazla bir çalışma haftası gece çalıştırıldıktan sonraki hafta gündüz postasına alınması esastır. Ayrıca postası değiştirilecek işçi, kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.
Gece Vardiyalarınızı Ekşioğlu İş Güvenliği ile Yasal Güvenceye Alın
Gece çalışmaları, sadece iş kanunu açısından değil, insan doğasına aykırı yapısı nedeniyle iş sağlığı açısından da büyük titizlik gerektirir. Uykusuzluk, dikkat dağınıklığı ve yorgunluk, makinelerde uzuv kayıplarına veya forklift kazalarına zemin hazırlayan en büyük tehlikelerdir.
İşletmenizin 24 saat kesintisiz ve güvenli bir şekilde üretime devam edebilmesi, vardiya sistemlerinizin mevzuata ve insan sağlığına tam uyumlu olmasına bağlıdır. Ekşioğlu İş Güvenliği olarak, işletmenizin vardiya düzenini yasal çerçevede analiz ediyor, risk değerlendirmelerinizi gece şartlarını kapsayacak şekilde güncelliyor ve tam kapsamlı OSGB Hizmetleri ile tüm hukuki sorumluluklarınızı profesyonelce yönetiyoruz.
Personelinizin sağlığını korumak ve işletmenizi ağır idari para cezalarından uzak tutmak için vardiya sisteminizin "Check-Up"ını yapmaya ne dersiniz?
Gece çalışmalarınızdaki eksiklikleri tespit edip size özel çözümler sunmamız için İletişim sayfamız üzerinden uzman ekibimizle hemen bağlantıya geçebilirsiniz. İş güvenliği uyumaz, siz de önlemlerinizi geceye bırakmayın!
