İş dünyasında "kaza bu, olur" zihniyetinin hukuki bir geçerliliği yoktur. Bir iş yerinde meydana gelen kazanın ardından işverenin sorumluluğu sadece SGK cezaları veya maddi/manevi tazminatlarla sınırlı kalmaz. İhmaller zinciri sonucunda bir çalışanın yaralanması veya hayatını kaybetmesi, işverenleri doğrudan Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında hapis cezası istemiyle ağır ceza mahkemelerinde sanık sandalyesine oturtabilir.
Özellikle 2026 yılı itibarıyla sıkılaşan denetimler ve emsal Yargıtay kararları, iş sağlığı ve güvenliği (İSG) önlemlerini almayan işverenler için çemberin giderek daraldığını gösteriyor. Peki, bir iş kazası sonrasında işverenin cezai sorumluluğu nasıl belirlenir? Hangi ihmaller hapis cezasını kaçınılmaz kılar? Ekşioğlu İş Güvenliği olarak bu yazımızda, işverenlerin en çok merak ettiği (ve bazen de görmezden geldiği) cezai yaptırımları hukuki gerçeklerle inceliyoruz.
1. Suçun Temeli: Taksir, Bilinçli Taksir ve Olası Kast Ayrımları
İş hukukunda genel olarak hiçbir işverenin kendi işçilerine bilerek zarar vermek istemeyeceği olgusundan hareket edilir. Bu nedenle iş kazaları ceza hukukunda genellikle "kasten" değil, "taksirle" (ihmal/kusur) işlenmiş suçlar kategorisinde değerlendirilir. Ancak ihmalin derecesi, alınacak cezanın boyutunu doğrudan değiştirir:
- Taksir: İşverenin, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak, ölüm veya yaralanma sonucunu kastetmemesine rağmen kazaya neden olmasıdır. Toplumun fertlere yüklediği dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlal edilmesi (örneğin yasal güvenlik tedbirlerinin alınmaması) bu kapsama girer.
- Bilinçli Taksir: İşverenin tehlikeyi ve riskleri öngörmesine rağmen gerekli önlemleri almamasıdır. Örneğin, iş yerinde bir riskin varlığı bilindiği halde çalışmaya devam edilmesi sonucu kaza yaşanırsa, ceza bilinçli taksir hükümlerine göre üçte birden yarısına kadar artırılır.
- Olası Kast: En ağır senaryodur. İşveren, iş yerinde ölüm veya yaralanma riskinin gerçekleşeceğini öngörmesine rağmen güvenlik yükümlülüklerine aykırı hareket etmeyi sürdürürse ve bu durumu adeta kabullenirse, Yargıtay kararlarına göre bu eylem "olası kast" olarak değerlendirilebilir.
2. Taksirle Yaralama Suçu ve İşverene Yaptırımları (TCK Madde 89)
Bir çalışanın iş kazası sonucu yaralanması durumunda TCK'nın 89. maddesi devreye girer. Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
Ancak yaralanmanın boyutu cezayı artırır. Suçun TCK m. 89/2-3'te belirtilen nitelikli halleri (kalıcı iz, organ işlevinin zayıflaması vb.) mevcutsa ve eylem bilinçli taksirle işlenmişse, mağdurun şikayeti dahi aranmaksızın yasal süreç işletilir.
3. Taksirle Ölüme Neden Olma Suçu (TCK Madde 85)
İş kazasının ölümle sonuçlanması, işveren için en ağır hukuki süreçlerin başlaması demektir.
- Tek Bir Kişinin Ölümü: İşverenin ihmali sonucu bir çalışanın hayatını kaybetmesi durumunda, TCK Madde 85/1 uyarınca iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası istemiyle yargılama yapılır.
- Birden Fazla Kişinin Ölümü veya Yaralanması: Eğer kaza birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte başka kişilerin de yaralanmasına yol açmışsa, cezanın boyutu iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezasıdır.
Bu tür ölümcül kazalarda taksirle adam öldürme suçu şikayete tabi değildir; savcılık suçun işlendiğini öğrenir öğrenmez kendiliğinden (resen) soruşturma başlatır. İşletmenin sorumlu müdürü uyarsa bile şirket güvenlik önlemlerini almamışsa, şirket yöneticileri de taksirle ölüme sebebiyet vermekten sorumlu tutulabilir.
4. İşvereni Hapis Cezasından Ne Korur? (Kusuru Ortadan Kaldıran Haller)
Mahkemede işvereni koruyacak yegane şey sözlü beyanlar değil, resmi ve güncel İSG belgeleridir. İşverenin ceza sorumluluğunu hafifleten veya ortadan kaldıran en önemli etkenlerden biri, kazanın işçinin kendi ağır kusuruyla veya açık bir ihmali sonucu meydana gelmiş olmasıdır. Bunun yanı sıra, işverenin iş yerinde gerekli tüm güvenlik önlemlerini tam anlamıyla almış olması durumunda da sorumluluk hafifletilebilir.
Bu yasal kalkana sahip olmak için işletmelerin mutlaka profesyonel bir İş Güvenliği Uzmanlık Hizmeti alması şarttır. Risklerin tespit edilmesi, personelin gerekli İş Güvenliği ve Sağlığı Eğitimi süreçlerini tamamlamış ve belgelendirilmiş olması, mahkemelerde işverenin görevlerini yerine getirdiğinin en büyük kanıtıdır.
Görünür Bir Kalkan İnşa Edin: Ekşioğlu OSGB ile Yasal Güvence
İş kazalarından doğacak cezai sorumluluklar, şirketinizi kapatma noktasına getirebileceği gibi yöneticilerin özgürlüğünü de elinden alabilir. Kazalar yaşanmadan önce tedbir almak, yaşandıktan sonra adliye koridorlarında savunma yapmaktan çok daha kolay ve az maliyetlidir.
Ekşioğlu İş Güvenliği olarak, işletmenizi tepeden tırnağa yasalara uygun hale getiriyoruz. Sizin için tüm OSGB Hizmetleri operasyonlarını yürüterek işletmenizi denetimlere ve olası kriz anlarına eksiksiz hazırlıyoruz. Sadece evrak üzerinde değil, sahadaki gerçek uygulamalarla riskleri minimize etmeyi hedefliyoruz.
Çalışanlarınızın hayatını ve kendi hukuki güvenliğinizi koruma altına almak için ilk adımı atmaya ne dersiniz? İşletmenizin İSG açısından hukuki risklerini birlikte masaya yatıracağımız, şirketinizin ihtiyaçlarına özel ücretsiz bir durum analizi toplantısı organize etmemi ister misiniz?
